Fiscaal partnerschap is een van die termen waar je tijdens een scheiding ineens mee te maken krijgt. Het bepaalt hoe jullie belastingaangifte doen, welke aftrekposten je mag verdelen en hoeveel toeslag je krijgt. In dit artikel leggen we uit wat fiscaal partnerschap is, wanneer het eindigt bij een scheiding, en wat dat voor jou betekent.
Wat is fiscaal partnerschap?
Fiscaal partnerschap betekent dat de Belastingdienst jullie als koppel ziet voor de inkomstenbelasting. Getrouwde stellen en geregistreerd partners zijn automatisch fiscaal partner. Dat heeft gevolgen: je mag bepaalde inkomsten en aftrekposten vrij tussen elkaar verdelen, en jullie worden samen beoordeeld voor toeslagen.
Zolang je fiscaal partner bent, mag je de zogeheten gezamenlijke inkomensbestanddelen verdelen zoals jullie willen. Denk aan de hypotheekrenteaftrek, het eigenwoningforfait en aftrekposten zoals giften. Door slim te verdelen, betaal je samen soms minder belasting.
Wanneer eindigt het fiscaal partnerschap bij een scheiding?
Dit is het punt waar de meeste mensen over struikelen. Het fiscaal partnerschap eindigt niet automatisch op de dag dat je besluit te gaan scheiden. Voor getrouwde stellen en geregistreerd partners moet aan twee voorwaarden tegelijk zijn voldaan:
- Er is een verzoek tot echtscheiding ingediend bij de rechtbank (of een verzoek tot scheiding van tafel en bed).
- Jullie staan niet meer op hetzelfde adres ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP) van de gemeente.
Pas als allebei waar is, ben je vanaf dat moment geen fiscaal partner meer. Is maar aan één voorwaarde voldaan, dan loopt het partnerschap door.
Voorbeeld: je dient in maart het echtscheidingsverzoek in, maar je blijft tot juli samen in het huis wonen. Dan eindigt het fiscaal partnerschap pas in juli, op het moment dat een van beiden zich op een ander adres inschrijft.
Let op bij een woonscheiding
Steeds meer stellen blijven na de scheiding tijdelijk samen in één huis wonen, bijvoorbeeld omdat het huis nog niet verkocht is of voor de rust van de kinderen. Dit heet een woonscheiding. Zolang jullie op hetzelfde adres ingeschreven staan, blijven jullie fiscaal partner, ook al is de scheiding juridisch al rond.
En als je niet getrouwd bent?
Woonde je samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap? Dan ben je niet automatisch fiscaal partner. Dat word je pas als je aan een van de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld een samenlevingscontract bij de notaris of samen een kind. Was je wel fiscaal partner, dan geldt voor samenwoners een simpelere regel dan voor getrouwde stellen: het fiscaal partnerschap eindigt zodra je niet meer op hetzelfde adres staat ingeschreven. Een verzoek bij de rechtbank is dan niet nodig.
Het jaar van de scheiding: jullie hebben een keuze
In het jaar waarin het fiscaal partnerschap eindigt, ontstaat een bijzondere situatie. Een deel van het jaar waren jullie partner, een ander deel niet. Voor dat jaar mag je kiezen:
- Optie 1 — het hele jaar fiscaal partner. Jullie kiezen er samen voor om voor het volledige jaar als fiscale partners aangifte te doen. Dan mag je de gezamenlijke aftrekposten (zoals hypotheekrente) vrij verdelen over dat hele jaar. Dit is vaak voordelig.
- Optie 2 — partner tot de scheidingsdatum. Jullie zijn alleen fiscaal partner tot het moment dat het partnerschap eindigde. Daarna doet ieder zelfstandig aangifte.
Welke optie het voordeligst is, hangt af van jullie inkomens en aftrekposten. Reken het allebei door, of laat het uitrekenen. De keuze voor “het hele jaar partner” moet je samen maken — je kunt het niet eenzijdig doen.
Gevolgen voor je aftrekposten
Zolang je fiscaal partner bent, mag je gezamenlijke aftrekposten verdelen. Na het einde van het partnerschap kan dat niet meer. Twee aftrekposten waar dit vaak speelt:
- Hypotheekrenteaftrek. Blijft één partner in de woning wonen? Dan trekt die de rente af. De vertrekkende partner kan onder voorwaarden nog maximaal 2 jaar de helft van de rente aftrekken als die meebetaalt. Meer hierover lees je in scheiding en belasting en scheiding en de hypotheek.
- Partneralimentatie. Betaalde partneralimentatie is aftrekbaar als persoonsgebonden aftrekpost, ook na het einde van het fiscaal partnerschap. De ontvanger betaalt er belasting over. Kinderalimentatie is niet aftrekbaar.
Gevolgen voor je toeslagen
Voor toeslagen geldt een eigen partnerbegrip: de toeslagpartner. Dat loopt grotendeels gelijk met het fiscaal partnerschap, maar niet helemaal. Zodra je geen toeslagpartner meer bent, beoordeelt de Belastingdienst je als alleenstaande. Het gevolg:
- Je toetsingsinkomen telt alleen nog je eigen inkomen — niet meer dat van je ex.
- Je hebt daardoor vaak recht op meer zorgtoeslag, huurtoeslag of kindgebonden budget.
- Ben je alleenstaande ouder? Dan kun je recht hebben op de alleenstaande-ouderkop bovenop het kindgebonden budget.
Geef je nieuwe situatie zo snel mogelijk door via Mijn Toeslagen. Doe je dat te laat, dan kun je een naheffing krijgen (als je te veel ontving) of loop je geld mis (als je recht had op meer). Meer hierover: toeslagen na scheiding.
Wat moet je doen? Een kort stappenplan
- Bepaal de einddatum. Wanneer was aan beide voorwaarden voldaan (verzoek ingediend én uitgeschreven van het gezamenlijke adres)? Dat is de datum waarop het fiscaal partnerschap eindigde.
- Geef de wijziging door aan de Belastingdienst voor je toeslagen. Hoe eerder, hoe minder kans op naheffingen.
- Reken de keuze door voor het jaar van scheiding: heel jaar partner of splitsen? Kies wat samen het voordeligst is.
- Verdeel de gezamenlijke aftrekposten in de aangifte over het jaar van scheiding. Doe dit in overleg met je ex.
- Leg de fiscale afspraken vast in het echtscheidingsconvenant, zoals wie een eventuele teruggave of aanslag voor zijn rekening neemt.
Laat het narekenen bij twijfel
De fiscale gevolgen van een scheiding kunnen flink oplopen, vooral als er een koopwoning, alimentatie of een groot inkomensverschil in het spel is. Fijnescheiding geeft geen belastingadvies — bij een ingewikkelde situatie is het verstandig om de aangifte over het scheidingsjaar te laten controleren door de Belastingdienst of een belastingadviseur. Dat kost een keer geld, maar voorkomt dure fouten.
Veelgestelde vragen
Wanneer eindigt het fiscaal partnerschap bij een scheiding? Het fiscaal partnerschap eindigt zodra aan twee voorwaarden is voldaan: er is een verzoek tot echtscheiding (of scheiding van tafel en bed) ingediend bij de rechtbank, én jullie staan niet meer op hetzelfde adres ingeschreven in de Basisregistratie Personen. Pas als allebei waar is, ben je geen fiscaal partner meer.
Zijn we nog fiscaal partner als we nog samen in één huis wonen? Ja. Zolang jullie op hetzelfde adres staan ingeschreven, blijven jullie fiscaal partner, ook als de scheiding al is aangevraagd. Bij een woonscheiding loopt het fiscaal partnerschap dus door tot een van beiden zich uitschrijft.
Kun je in het jaar van scheiding kiezen om het hele jaar fiscaal partner te blijven? Ja. In het jaar waarin het fiscaal partnerschap eindigt, mogen jullie er samen voor kiezen om voor dat hele jaar als fiscale partners aangifte te doen. Dat kan voordelig zijn omdat je gezamenlijke aftrekposten dan vrij mag verdelen. Het moet wel een gezamenlijke keuze zijn.
Wat betekent het einde van fiscaal partnerschap voor mijn toeslagen? Toeslagen worden berekend op basis van je toetsingsinkomen en je partnerstatus. Zodra je geen toeslagpartner meer bent, word je als alleenstaande beoordeeld en telt alleen nog je eigen inkomen mee. Vaak heb je dan recht op meer toeslag. Geef de wijziging zo snel mogelijk door via Mijn Toeslagen.
Zijn samenwoners ook fiscaal partner, en wat gebeurt er als ze uit elkaar gaan? Samenwoners zijn niet automatisch fiscaal partner. Dat word je pas als je aan een van de voorwaarden voldoet, bijvoorbeeld een samenlevingscontract of samen een kind. Voor samenwoners eindigt het fiscaal partnerschap zodra je niet meer op hetzelfde adres staat ingeschreven. Een verzoek bij de rechtbank hoeft er dan niet aan te pas te komen.
Lees ook:
- Scheiding en belasting: wat verandert er voor de aangifte?
- Toeslagen na scheiding: waar heb je recht op?
- Scheiding en de hypotheek: wat zijn je opties?
- Administratie na scheiding: wat moet je regelen?
Bronnen
- Wet inkomstenbelasting 2001, art. 1.2 — begrip fiscaal partner en einde partnerschap bij scheiding
- Wet inkomstenbelasting 2001, art. 2.17 — vrije toerekening van gezamenlijke inkomensbestanddelen
- Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Awir), art. 3 — begrip toeslagpartner
- Belastingdienst — keuze voor voljaarspartnerschap in het jaar van scheiding